سنگ کلیه چیست:
سنگ کلیه (Kidney stone) رسوبات سختی هستند که به علت بالا رفتن غلظت املاح و نمک در ادرار به وجود می آید. این سنگ ها عوامل مختلفی دارند و ممکن است در هر قسمت از دستگاه ادراری از کلیه تا مثانه به وجود بیاید. حرکت سنگ های کلیوی دردناک است و این درد ها از پشت و پهلو به کشاله ران و حتی بیضه ها کشیده می شود که به این درد کولیک کلیوی می گویند که یکی از شایع ترین انواع درد شناخته می شود.
علایم سنگ کلیه:
سنگ کلیه تا زمانی که حرکت نکند هیچ علایمی ندارد، درد و مشکلات زمانی شروع می شود که سنگ کلیه جا به جا شود یا به سمت میزنای (لوله ای که کلیه را به مثانه وصل می کند) حرکت کند. علایمی به وجود می آیند مانند:
- درد شدید و متناوب در پهلو و پشت پایین تر از سطح دنده ها که ممکن است به پایین شکم تیر بکشد.
- سوزش ادرار
- ادرار صورتی، قرمز یا قهوه ای
- ادرار بد بو یا تیره
- تهوع و استفراغ
- نیاز به دفع ادرار مداوم
- افزایش تکرر ادرار بیشتر از حد عادی
- تب و لرز در صورت وجود عفونت
- کم شدن حجم ادرار
عوامل تشکیل سنگ کلیه:
معمولا یک علت مشخص ندارد ولی عواملی وجود دارد که احتمال ابتلا به آن را افزایش می دهد. وقتی غلظت برخی مواد که می توانند بلور تشکیل دهند مانند: کلسیم، اسید اوریک و اگزالات در ادرار افزایش یابد سنگ کلیه به وجود می آید. در حالت عادی موادی در ادرار وجود دارد که از چسبیدن مولکول ها به هم و تشکیل بلور جلوگیری می کنند؛ اگر این مواد در ادرار کم شوند روند تولید سنگ افزایش می یابد.
انواع سنگ کلیه:
سنگ کلسیمی:
اکثر سنگ ها از جنس کلسیم، و بیشتر از همه از جنس اگزالات کلسیم هستند. اگزالات ماده ای است طبیعی که در بیشتر غذا ها وجود دارد و در کبد هم تولید می شود غذا هایی مانند: سبزیجات، میوه ها، مغز ها و شکلات حاوی مقدار زیادی اگزالات هستند. همچنین خوردن مقدار زیاد ویتامین D و برخی جراحی های روده غلظت کلسیم و اگزالات را در ادرار زیاد می کند. در بعضی مواقع ممکن است این سنگ ها از جنس فسفات کلسیم باشند که عواملی مانند: تغییر در سوخت و ساز بدن، برخی سردرد های میگرنی و یک داروی ضد صرع به نام توپیرامات ممکن است این نوع سنگ را به وجود بیاورد.
سنگ ستراویتی:
این نوع سنگ در پاسخ به یک عفونت که در دستگاه ادراری است تشکیل می شود. این سنگ به سرعت بزرگ می شود و به همین دلیل حرکتی نمی کند و علایم زیادی ندارد.
سنگ اسید اوریکی:
این سنگ در اشخاصی به وجود می آید که مایعات کم می نوشند و بدنشان آب زیادی از دست می دهد. همچنین کسانی که غذاهای سرشار از پروتئین می خورند یا اسید اوریک خون بالا (نقرس) دارند ممکن است به این نوع سنگ مبتلا شوند.
سنگ سیستینی:
این سنگ فقط در افرادی دیده می شود که به یک اختلال ارثی مبتلا هستند. که در آن ماده خاصی به نام سیستین را بیشتر از حد معمول در ادرار دفع می کند.
تشخیص سنگ کلیه:
در صورت بروز علایم سنگ کلیه بایستی به اورولوژیست (متخصص بیماری های مجاری ادرار) مراجعه کرد که این متخصص ممکن است برای تشخیص بیمار را برای آزمایش خون ( برای اندازه گیری کلسیم و اسید اوریک)، آزمایش ادرار، سونوگرافی، رادیوگرافی ( ساده یا تخصصی) .و سی تی اسکن در خواست نماید.
درمان سنگ کلیه:
روش درمان برای سنگ کلیه متنوع است که پزشک بر اساس اندازه سنگ روش مناسب را انتخاب می کند.
درمان سنگ کلیوی کوچک:
نیاز به درمان تهاجمی مانند سنگ شکن نیست و به طور معمول روش هایی مانند: نوشیدن آب فراوان، داروهای غیر نسخه ای با مشورت دکتر داروساز و دارو های نسخه ای شل کننده عضلات میزنای
درمان سنگ کلیوی بزرگ:
- سنگ شکنی با دستگاهی که امواج صوتی آن سنگ را خرد می کند.
- جراحی کلیه برای برداشتن سنگ های خیلی بزرگ
- استفاده از آندوسکوپی ( فرستادن لوله ای باریک به نام اورتروسکوپ از مجرای ادرار و مثانه) برای پیدا کردن سنگ در میزنای و خرد کردن آن با وسایل مخصوص
- جراحی غده پاراتیرویید (در مواردی مه پر کاری غده عامل ایجاد سنگ باشد)
پیشگیری از سنگ کلیه:
تغییر شیوه زندگی: نوشیدن آب فراوان در طول روز که احساس تشنگی نکنیم و ادرار بی رنگ یا به رنگ زرد روشن باشد.
غذاهای پر اگزالات کمتر بخوریم مانند: ریواس، چغندر، اسفناج، مغزها، چای، شکلات و محصولات سویا و نمک و پروتئین حیوانی کمتر استفاده کنیم و همچنین خوردن غذاهای سرشار از کلسیم ادامه دهیم ولی در خوردن مکمل کلسیم محتاط باشیم.
مصرف داروها:
داروهای شیمیایی میزان نمک و املاح معدنی در ادرار را کنترل می کنند، به طور مثال برای پیشگیری از سنگ کلسیمی داروهای افزایش دهنده ادرار از دسته تیازیدها تجویز می شود.
برای پیشگیری از سنگ ستراویتی دوز کم آنتی بیوتیک برای مدت طولانی نیاز است.